woensdag 17 januari 2018

maandag 15 januari 2018

Inspirerende staat van context

Koen Broucke, Het maanleger,
naar een achttiende-eeuwse schets.
(prachtig werkje)

Gisteren eindelijk de intrigerende tentoonstelling Manen en Laarzen van Koen Broucke gezien. Zijn picturale kijk op vergeten Turnhoutse veldslagen verschijnt alsof het deel uitmaakt van de vaste collectie van het Taxandriamuseum. Soms ontstaan dialogen. Zo hangt een van zijn werken vlakbij een Napoleon-inktpot. Dat kan onmogelijk toeval zijn, want hij maakte ook de werken voor de voorstelling waarmee Geert Hellings en ik vanaf maart opnieuw het land doorkruisen.

Broucke, schilder en doctorandus in de veldslagkunde, zoemt in op de herdenkingen van de veldslag van Tielenheide (1597) en vooral de Slag van Turnhout (1789). Koen is een wandelende kunstenaar, een lezende ook. Hij verkent oude slagvelden, duikt in archieven. Hij kijkt, hij voelt, hij ruikt, hij leest... Zo verzinkt hij in een inspirerende staat van context. Tijdens zijn zoektocht viel het hem op dat er in de beeldvorming een merkwaardige tegenstelling bestaat  tussen hemelse interventies zoals een maanleger, ballon- en hemelvaarten, spirituele tussenkomsten en de bittere realiteit van het slagveld. En hij stelde vast dat als het op vechten aankomt, schoenen belangrijker zijn dan eten. De maan symboliseert voor Broucke het bovennatuurlijke, schoenen het aardse.

Hij zet hier zijn artistiek-historische zoektocht verder die hem al naar talloze plekken van al dan niet memorabele veldslagen voerde. Het is niet meer dan logisch, denk ik als ik het museum verlaat, dat we hem destijds vroegen om werken te maken bij de Napoleon-voorstelling.

Hoor Koen hier zelf aan het werk over zijn bijzondere voorstelling. Of bekijk hier de trailer. Ga vooral zelf kijken. Echt een aanrader. Nog te bezichtigen tot 31 januari.



vrijdag 12 januari 2018

Vertelkracht en onderwijs

Een half jaar geleden interviewde Frans De Clercq me voor Proff, het blad van de leerkrachten Frans. Dit gesprek over onderwijs, optreden en schrijven viel hier nu in de bus. Opmerkelijk hoe zeer een interview een momentopname is: ik had net de Napoleon-tournee achter de rug - de herneming komt eraan - en die voorstelling was helemaal in mijn lijf én woorden gekropen. Vandaag zou ik het wellicht de hele tijd over de middeleeuwen hebben.

In een antwoord op een vraag over het verband tussen vertelkracht en onderwijs haal ik Matthijs van Nieuwkerk aan die ooit stelde dat ik “de gedroomde leerkracht” zou zijn. Gelukkig relativeer ik dat door te zeggen dat hij overdreef, dat vertellen gewoon mijn aard is, maar de essentie liet ik onvermeld. Ik was zeker niet de gedroomde leerkracht, de waarheid is op dat vlak namelijk nogal simpel: een verteller maakt nog geen goed leerkracht - wellicht is het omgekeerde veeleer het geval.

(Hoe zeer ik mijn best ook deed, destijds kreeg ik de leerlingen lang niet altijd mee. Lag het aan mij? Lag het aan hen? De waarheid zal in het midden liggen. De situatie is nu anders. Mensen die een ticket betalen om te komen luisteren, zijn in zekere zin per definitie geïnteresseerd. Het is een dankbaar publiek.)

Merci aan de redactie van Proff voor de gewaardeerde interesse.

Uiteraard wens ik elke leerkracht, van kleurklas tot zesde middelbaar, een soepele rentrée toe: u oefent de belangrijkste job ter wereld uit.


(Het hele interview kunt u hier nalezen).

zondag 7 januari 2018

RIP France Gall

Weer een stuk van ons verleden weggeslagen. Stilaan worden we ouder. Maar, "évidemment, on dansera encore sur les accords qu'on aimait tant".

Zondagochtend gaf ik een eerste reactie op Radio 1. Opgenomen tien minuten nadat ik het nieuws hoorde. 's Avonds volgde nog een gesprek in Time Out bij Michael Robberechts, weer op Radio 1. Dit laatste gesprek kun je hieronder herbeluisteren.

Verder nog een lijst met niet te missen nummers uit haar oeuvre.




"Sacré Charlemagne, il jouait du piano debout, évidemment."

Net als eerder bij Johnny Hallyday, maakte ik ook nu een Spotify-lijstje met essentiële France Gall-nummers. Alle afspeellijsten vindt u rechts in de marge.

"Débranche, ne sois pas si bête, c'est bon que tu sois là."









Ik dook nog even in mijn archieven. 


Nog een onbekend nummer ter afsluiting, komt van haar eerste plaat met Berger uit 1976, haar artistieke (weder)geboorte, een breuk met het verleden. "Ce soir je ne dors pas". Heel mooi in zijn breekbaarheid.





PS: Er is de afgelopen dagen veel over France Gall geschreven. Dit vond ik één van de mooiere stukken, van de hand van Mario Girard: Pourquoi je déteste France Gall (waarom ik France Gall haat). Erg lezenswaardig!

donderdag 21 december 2017

Bourgondische wonderen

Grote Ronde Piëta, ca. 1400.



Wilt u even de sfeer opsnuiven van mijn in de maak zijnde boek? Het Rijksmusem licht dezer dagen een tipje van de sluier op.  Johan Maelwael - de eerste bekende schilder uit onze geschiedenis en voorganger van Jan van Eyck aan het Bourgondische hof - wordt er stijlvol gevierd.


In een hoekje stonden ook drie pleurants van Klaas Sluter, afkomstig van het praalgraf van Filips de Stoute. Eerlijk is eerlijk, Maelwael is prachtig, maar het werk van Sluter, dat is gewoon van het mooiste dat ooit werd gemaakt. Nogal wiedes dat ik de oude Hollander regelmatig door mijn pen zie kruipen...







Kijk naar die handen. Die blik. Springlevend en echt.

Pleurants, eind veertiende, begin vijftiende eeuw.





















dinsdag 19 december 2017

Austerlitz de l'amitié

Ik zal het maar toegeven, soms weegt het nieuwe boek zwaar. De middeleeuwen hebben een pittig soortelijk gewicht. Tijd om iets minder ver in de tijd terug te kijken.
Drie jaar geleden trokken Geert Hellings en ondergetekende langs Vlaamse en Nederlandse boekhandels. Napoleon was verschenen en daar wilden we wel wat verhalen en muziek tegenaan gooien. Uit die plezierige rondgang distilleerde we later onze theatervoorstelling die het komende voorjaar in herneming gaat, en die zich naar verluidt makkelijk laat inpakken onder een kerstboom, een enveloppe volstaat. Er ontspon zich een warme camaraderie tussen ons, en die vriendschap is een van de mooiere dingen die me de voorbije jaren is toegevallen.

18 december 2014
Tussen onze optredens in Amersfoort en Assen hielden we  een tussenstop in Austerlitz. Niet in Tsjechië, maar in een Nederlands dorp gesticht door (toen nog generaal) Marmont. In Egypte had hij piramiden gezien en toen zijn achttienduizend koppig leger zich begon te vervelen, dacht hij: dat kunnen we net zo goed in Holland voor elkaar krijgen. Enkel uit zand samengesteld rees in 1804 De Marmontberg uit de grond. Na de overwinning bij Austerlitz zou die tot Marmonts ergernis omgedoopt worden tot De Pyramide van Austerlitz (met een 'y' zoals in het Frans). In de napoleontische machtspiramide kon er maar eentje bovenaan staan.



 


donderdag 14 december 2017

Aznavour

Toen deze ochtend de naam van Charles Aznavour viel in het nieuws van France Inter schoot ik gelijk wakker. Het zal toch niet waar zijn! Na Jean d'Ormesson en Johnny Hallyday, nu le grand Charles? Maar niets bleek minder waar. Hij had gisteren voor het eerst in Bercy gezongen, op zijn 93ste, voor een vijftienduizend koppig publiek. Alleen al door het verslag in "L'Express" te lezen, raakte ik ontroerd.




maandag 11 december 2017

Da Vinci in Tongerlo


Enkele jaren geleden trok ik me er regelmatig terug om rustig te kunnen lezen en schrijven. Altijd werd ik warm ontvangen. Elke keer ik iemand over de abdij van Tongerlo hoor praten, maakt een behaaglijk gevoel zich van me meester. Wat hieronder staat, wist ik dus allang, maar nu is men op zoek naar bedrijven die de restauratie van deze "halve Da Vinci" financieel willen steunen. Wat in het artikel staat klopt: destijds was het onderscheid leerling-meester niet altijd even duidelijk te trekken, zelfs Jan van Eyck had een twaalftal assistenten toen hij het Lam Gods afwerkte. Alleen was daar als het ware geen beginnen aan. Hierover kun je lang soebatten, maar wat geen voer voor discussie is: dit bijzonder waardevol werk bevindt zich gewoonweg in Tongerlo, het is onze taak om er zorg voor te dragen. Bedrijven met een kunstziel, steek uw nek en centen uit.

PS Voornemen voor 2018: me opnieuw enkele dagen terugtrekken in de schaduw van Da Vinci.

vrijdag 8 december 2017

RIP Jean d'Ormesson

Vandaag begroef Frankrijk schrijver Jean d’Ormesson. Zelf zei hij ooit (zie video) dat een schrijver niet alleen goed over zijn woorden, maar ook over zijn dood moest nadenken. Dat het een slecht idee was om op dezelfde dag als Piaf te sterven - vraag maar aan Jean Cocteau - die zou toch maar met al het licht gaan lopen. D’Ormesson verwisselde het tijdelijke met het eeuwige een dag voor Johnny Hallyday, en hoewel hij vandaag een nationale begrafenis kreeg waar president Macron een discours uitsprak, de zo geliefde schrijver stond de afgelopen dagen in de schaduw van Johnny.

Er blijven zijn romans natuurlijk, maar ik denk vandaag vooral terug aan zijn Une autre histoire de la littérature française (1997-1998) die ik met zoveel gretigheid heb verslonden. Jean d’Ormesson bevestigde me in mijn overtuiging dat eruditie en humor elkaar niet uitsluiten, dat diepe kennis en groot plezier hand in hand gaan.

Hallyday, de populaire held die intellectuelen uiteindelijk in hun armen sloten.
D’Ormesson, de even belezen als goedlachse schrijver die zo goed tot het publiek wist te spreken.
Het is een grote, maar leerzame rouw die deze week over het schoonste land ter wereld viel.






PS: Hij was ook de man die Yourcenar de Académie Française binnenloodste. Hoor en zie  hem getuigen op zijn eigen manier. Met een onuitgegeven gedicht van Yourcenar. Dat hij voordraagt. Uit het hoofd. Par coeur.

woensdag 6 december 2017

RIP Johnny

De dood van Hallyday lijkt ook Vlaanderen te beroeren. Radio 1 vroeg me om acht uur 's ochtends om een eerste reactie.  Om 13h00 mocht ik live in het VTM-journaal bij Birgit van Mol enige duiding geven. Opvallend toch dat VTM er het journaal mee opende en er tien minuten voor veil had. Thuisgekomen belde De Morgen of ik een stukje wou plegen. Dat kon ik niet weigeren. Johnny sterft maar één keer.

 Que je t’aime! J’ai un problème! On a tous quelque chose de Tenessee! Ma gueule! L’envie! Viens danser le twist!


Ach, Souvenirs, souvenirs!





Ooit mocht ik op Radio 1 een zomer lang de lof zingen van het Franse lied. Uiteraard ontbrak Hallyday niet in het rijtje. Als zelfverklaard intellectueel vond ik het toen nodig om enig ironisch grijnzen aan de dag te leggen. Gretig stapelde ik de clichés op elkaar. Ach, hoe makkelijk was het niet te lachen met de even gebruinde als gespierde zanger. Te spotten met rijmelarijen als « tu m’as donné ton corps, merci pour ton effort ». Neer te kijken op die volksmessias waarvan de beeltenis in ontelbare Franse cafés hangt. Het feest van de slechte smaak, toch?


Ik schaam me nog altijd voor die wel erg eenzijdige kijk op de zaak. En zijn oeuvre dan? Bij het schrijven van Chanson. Een gezongen geschiedenis van Frankrijk nam ik daar eindelijk echt de tijd voor. Le Pénitencier (1964), zijn versie van The House of the Rising Sun, kan moeiteloos naast het origineel staan, maar de man die Frankrijk de rock’n roll schonk, zong uiteraard vooral originele Franse nummers.

En welke! Ma gueule (1979), Quelque chose de Tennessee (1985), Gabrielle (1976), L’envie (1986) en natuurlijk Que je t’aime (1969), het lied dat zelfs zijn grootste criticasters stil krijgt. Of hoe je kunt roepen én zingen tegelijkertijd. En dicht tegen de kitsch aanleunen zonder aan bombast ten onder te gaan. Met die onverwachte, maar trefzekere beeldspraak. « Quand mon corps sur ton corps / lourd comme un cheval mort / ne sait pas, ne sait plus / s’il existe encore. » De van nature timide Hallyday wist zich als geen ander de woorden van zijn tekstschrijvers eigen te maken.

Maar zijn ware kracht ontdekte ik pas toen ik hem aan het werk zag. In een soort van ruimtevaartuig doorkruiste hij het Antwerpse sportpaleis alvorens af te dalen op het podium. Daar stond hij dan, Johnny, de farao van de Franse rock. Op 11 juni 2012 was hij bijzonder goed bij stem, hij had schitterende muzikanten bij en gaf zich helemaal. Zelden zoveel pit, puf en power op een podium gezien. Energie à volonté. Ambiance op overschot. Tienduizend kelen die Que je t’aime meebrulden. Plots kon ik me voorstellen wat voor een aardverschuiving hij in 1960 moet hebben veroorzaakt in het Frankrijk van Brel en Brassens.

Hij heeft er lang voor moeten strijden, maar vandaag omarmt zowat elke fransoos Johnny Hallyday. « Ik heb tranen met tuiten gehuild », vertelde mijn Franse schoonmoeder aan de telefoon, « alsof een stukje van mijn jeugd, van Frankrijk zelf is afgestorven ». Hoe graag was ik met haar een glas gaan drinken in een Frans volkscafé. Onder een van die foeilelijke Johnny-portretten.

------------------------------------------------------

Het Belang van Limburg belde ook met enkele vragen. Raar genoeg kwam alleen de Franse versie van het interview tot bij mij.

------------------------------------------------------
Om de Johnny-dagen af te sluiten. Omdat er een aantal mensen om vroegen.
Ik maakte een Spotify-lijst met een 20-tal nummers, een soort van "Hallyday très essentiel".



-------------------------------------------------------
Tot slot nog een pittige Que je t'aime uit 2013 met een onwaarschijnlijke bain de foule.
En beelden van een ontroerde Michel Drucker.


dinsdag 5 december 2017

SALUT LA COPINE

Verrassend avondje chanson met nachtegaal Lien Van de Kelder. Jan de Smet op vinkenslag. Jasper Hautekiet op bas (normaal gezien Wouter Berlaen). Voorwaar een aanrader voor liefhebbers die zich graag laten verrassen door onbekende pareltjes en even frisse als warme uitvoeringen.


Schoon moment: Jan de Smet die na een vinnig “ça plane pour moi” een “nieuwe snaar” moest steken.

maandag 4 december 2017

Ketters van de Kemmelberg

Ooit zag ik in Nieuwkerke een monument dat de dood van drie priesters uit 1568 in herinnering brengt: "Hier stierven voor het katholiek geloove..." Ik weet nog dat ik dacht: daar zit een roman in.

Kijk, die roman
heeft copain Koen D'haene
  nu geschreven.




vrijdag 1 december 2017

Chanson revisited

Het was twee jaar geleden, maar gisteren deed ik occasioneel nog eens mijn chanson-conférence. Het leek wel alsof de woorden verzegeld in mijn geheugen lagen. Het volstond een toverspreuk uit te spreken, en het verhaal rolde eruit alsof het gisteren was. Het publiek was in zijn nopjes, en zelf mishaagde het gebeuren me voorwaar niet. 

Het is niet de bedoeling dit weer systematisch te gaan doen, maar voor speciale gelegenheden zoals gisteren ben ik zeker bereid om die conférence nog eens op te voeren.

Enfin, bref, soit, nu weer terug naar de middeleeuwen, da’s een ander liedje.



woensdag 29 november 2017

Véronique Sanson: wat moet je luisteren?

Gisteren serveerde ik een kleine lofzang op Véronique Sanson. Dat vroeg om een selectie, dus maakte ik een Sanson-Spotify-lijst, ter lering en vermaak van zij die er zin in hebben. Luister om te beginnen gewoon naar meesterwerkjes als "Bouddha", "Le maudit" en "Bernard's song". Pas op, zeer besmettelijk. Onderschat oeuvre van een straffe madame.